| Μεταμοντερνισμός και πανεπιστήμιο - Η άλλη διέξοδος | |
Στη θέση της ιδέας ότι το κάθε Πανεπιστήμιο πρέπει να είναι διεθνούς στάθμης, υπάρχει μια τυπική κατάταξη πρωταθλήματος με μια μικρή ομάδα προπορευόμενων Πανεπιστημίων να εμφανίζεται ως η κορυφαία. Εάν εφαρμοσθεί η ταξινόμηση του «Ivy League» των Η.Π.Α., τότε τα περισσότερα Ελληνικά Πανεπιστήμια δεν θα είναι «διεθνώς ανταγωνιστικά» και θα παρασυρθούν από μια δίνη που θα καταστρέψει όλα όσα θετικά έχουν επιτύχει τα τελευταία χρόνια. Το πρόβλημα δεν θα είναι η ποιότης τους, ούτε η ποιότης του όποιου μηχανισμού διαπίστευσής τους. Το πρόβλημα έγκειται στη θεωρία του ομοιόμορφου μοντέλου. Η πραγματική πρόκληση είναι να δημιουργήσουμε σ’ ένα διεθνοποιημένο περιβάλλον δημοκρατικά Πανεπιστήμια, με κοινωνική υπευθυνότητα, που να παραδίνουν προϊόντα με βάση την πολιτιστική τους ετερογένεια, τόσο ως προς την κοινωνική σύνθεση όσο και την πνευματική τους ζωή. Μας λένε εμμέσως ότι για να επιζήσουμε, για να απαλλαγούμε από το φόβο, πρέπει όλοι να γίνουμε ίδιοι. Είναι ένα γνώριμο μήνυμα και η απάντηση σχεδόν πέραν του δέοντος προφανής. Τα Πανεπιστήμια πρέπει να γίνουν αυτό που υπόσχονται, χώροι διαφορετικότητας, χώροι σε διαρκή εξελικτική κατάσταση που βρίσκονται μπροστά από κάθε άλλη «προοδευτική» (κοινωνική, πολιτική, κομματική ή άλλη) Δύναμη, δηλαδή χώροι όπου πολλές απόψεις και ρεύματα συναντώνται, αλληλοτέμνονται και αντιτίθενται στα πρότυπα της τυποποίησης: η πολιτιστική και πνευματική ζωή, η θεωρία του μεταμοντερνισμού, η περιβαλλοντολογική εγρήγορση, η εκπαίδευση των εργαζομένων, η αυτοδιάθεση των αυτόχθονων λαών, η πολιτική των φύλων, η σεξουαλικότητα, η επιβίωση των πολιτισμών του τρίτου κόσμου, και του δικού μας.
Η σχολή του μεταμοντερνισμού έχει ιδιοποιηθεί ως κεντρικά πρότυπα την αξία της διαφορετικότητας και την αυθεντικότητα του τοπικού στοιχείου. Όμως, υπάρχουν είδη διαφορετικότητας. Στο ένα άκρο ο μεταμοντερνισμός δεν είναι παρά το δημιούργημα της πολυεθνικής αγοράς και «διαφορετικότης» γι’ αυτόν σημαίνει απλά τα τουριστικά είδη στις αγορές της κάθε χώρας. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι απλά η επιλογή αλλά η σχέση μεταξύ εξουσίας και επιλογής, δηλαδή ο τύπος των υπαρκτών επιλογών. Είναι επιλογές μεταξύ συστημάτων Πανεπιστημιακών θεσμών και μεταξύ μορφών αυτοδιοίκησης που περιορίζονται από τις πρακτικές της τυποποίησης. Αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο ένα παλιό πρόβλημα των μοντερνιστών-το πρόβλημα της εξουσίας και του ελέγχου-που παραμένει συνδεδεμένο με την οικονομία καθώς επίσης και με τις συνθήκες της γνώσης. Ο «εκσυγχρονισμός» του πανεπιστημίου, ή ορθότερα η εξυγίανσή του, θα πρέπει να βασίζεται σε μια ισόρροπη ανάπτυξη των τάσεων/παραμέτρων που υποχρεωτικά συμμετέχουν στη λειτουργία του. Το εκπαιδευτικό του πρόγραμμα θα πρέπει να διαπνέεται από φαντασία, ενόραση και τόλμη. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε «επαγγελματική κατάρτιση» και «εγκυκλοπαιδική μόρφωση» δεν φαίνεται να είναι απραγματοποίητος. Επαγγελματική κατάρτιση συνδυάζεται με ορισμένο χρόνο απασχόλησης του εκπαιδευόμενου στα θρανία. Εγκυκλοπαιδική μόρφωση μπορεί να παρέχεται δια βίου και ξέχωρα από κάθε επαγγελματική συνάρτηση (Ελεύθερο Πανεπιστήμιο). Τέλος, σε ό,τι αφορά στην επαγγελματική κατάρτιση, φαίνεται να ωριμάζει η ιδέα για κλιμάκωση των βαθμίδων εκπαίδευσης με πρώτο, δεύτερο και τρίτο (Διδακτορικό) Δίπλωμα, καθώς και με επαγγελματική / μεταπτυχιακή επιμόρφωση. Το πρόβλημα εξουσίας και ελέγχου είναι επίσης πρόβλημα δημοκρατίας που πρέπει να αναθεωρήσουμε. Αν θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα της διαφορετικότητας, αν θέλουμε να ανθίσουν τα Πανεπιστήμια πρέπει να επαναφέρουμε προς συζήτηση το πρόβλημα του ελέγχου. Δημοκρατία και έλεγχος δύο έννοιες που κάποιες φορές κινδυνεύουν να κακοποιηθούν απ’ τον εσωστρεφή χαρακτήρα του Πανεπιστημίου και από τη συγκέντρωση εξουσίας που η ιεραρχική δομή των ιδρυμάτων συνεπάγεται. Απέναντι σ’ αυτόν τον κίνδυνο, η Ακαδημαϊκή Κοινότητα πρέπει να αμυνθεί και το μοναδικό της όπλο είναι η διάχυση των εξουσιών στα όργανα, η γόνιμη και ουσιαστική συμμετοχή των φοιτητών και η άσκηση διαρκούς ελέγχου από μέρους των. Έχουν μέχρι σήμερα παρατηρηθεί φαινόμενα αδράνειας, απροθυμίας ή καταχρήσεων της εξουσίας εκατέρωθεν. Είναι λοιπόν προϋπόθεση της σωστής λειτουργίας του σχήματος που περιγράψαμε η ωρίμανση όλων μας και η διαμόρφωση νέων πλαισίων. Ο ρόλος του φοιτητή σ’ αυτή την αλληλεπίδραση είναι κεντρικός και η ανάλυσή του απαιτεί να αφιερωθούν πολλές σελίδες και πολλές προσπάθειες.
Πηγή: WeekEndX Press, φύλλο 30 |
Στα δύο προηγούμενα άρθρα της σειράς αυτής, περιγράψαμε τις διεργασίες της επιχειρούμενης τυποποίησης των πανεπιστημίων που, υποστηριζόμενη από δομές της εξουσίας, οδηγεί στο Παγκόσμιο Επιχειρηματικό Πανεπιστήμιο. Σ’ αυτό, τα ιδανικά της ισότητας (που έχει ως κοινωνική αντανάκλαση την ποικιλία) και της ελεύθερης, όχι προς πώληση, δημιουργικότητας (πνευματική ποικιλία) σπρώχνονται στο περιθώριο. Η αναγκαία, κατά τη γνώμη μου, ατέλειωτη ποικιλία εξαρτάται από την ανταλλαγή της γνώσης σε ένα κοινό δημόσιο χώρο, και όχι από μια σειρά συμβολαιογραφικών ιδιωτικών συνεννοήσεων όπου η μη συμμόρφωση συνεπάγεται υπερβολικά μεγάλο ρίσκο. Αλλά ενώ κάθε τελευταίος δύστροπος θύλακας διαφορετικότητας (όπως ευτυχώς ακόμα το Ελληνικό Πανεπιστήμιο) ευθυγραμμίζεται και συμμορφώνεται, οι πιέσεις αυξάνουν για την τυποποίηση της διδασκαλίας, έρευνας, ακαδημαϊκών κατευθύνσεων, επαγγελματικής κατάρτισης, φοιτητικών παροχών, εσωτερικών αποφάσεων, σχέσεων στην Πανεπιστημιακή κοινότητα και υπεράνω όλων των διοικητικών δομών.